Modern Panditji

हे कसं गणलं जातं

आमची गणना पद्धत

या साइटवरची प्रत्येक कुंडली एकाच गणनेतून येते, जी प्रत्येक वेळी त्याच पद्धतीने चालते. हे पान ती गणना पूर्ण लिहून दाखवतं, आम्ही काय गणतो, कोणते नियम पाळतो आणि का, आणि अशा जागा जिथे प्रामाणिक उत्तर हेच आहे की आम्हाला खात्री असू शकत नाही.

यातलं काहीही व्यावसायिक गुपित नाही. तुमच्या कुंडलीतला एखादा आकडा तुम्हाला चुकीचा वाटला, तर तुमचा मतभेद गणिताशी आहे की वाचनाशी, हे सांगायला हे पान पुरेसं असावं. आणि तो गणिताशी असेल, तर कृपया आम्हाला सांगा.

ज्या क्रमाने चालतं

इंजिन काय करतं

1. घड्याळातल्या वेळेचं एका क्षणात रूपांतर
“जून 1943, कलकत्ता, सकाळी साडेसहा” हे घड्याळावरचं वाचन आहे. तो काळातला एक क्षण नाही, आणि ग्रहनऊ ग्रहांपैकी एक, म्हणजे सात दिसणारे ग्रह आणि राहू व केतू हे चंद्राचे दोन पातबिंदू. ग्रह काम करणारी शक्ती म्हणून वाचला जातो, दगडाचा गोळा म्हणून नाही. फक्त एका क्षणावरच मांडता येतात. म्हणून आम्ही सगळ्यात आधी त्या ठिकाणी त्या तारखेला कायद्याने लागू असलेला UTC फरक शोधतो, आणि तो वजा करतो. 1943 मधल्या भारतीय जन्मासाठी हा फरक आजचा +05:30 नाही, खालचा तक्ता पाहा. यानंतरची प्रत्येक पायरी ही पायरी बरोबर झाली आहे असं गृहीत धरते, म्हणूनच ती आधी येते आणि म्हणूनच हे पान पुन्हा पुन्हा तिच्याकडे येतं.
2. ग्रहस्थिती गणणं, कुठून उतरवून घेणं नाही
ग्रहनऊ ग्रहांपैकी एक, म्हणजे सात दिसणारे ग्रह आणि राहू व केतू हे चंद्राचे दोन पातबिंदू. ग्रह काम करणारी शक्ती म्हणून वाचला जातो, दगडाचा गोळा म्हणून नाही. त्या नेमक्या क्षणासाठी आमच्या स्वतःच्या गणना इंजिनने, खगोलशास्त्रावरून, सेकंदापर्यंत गणले जातात. दिवसाला एक ओळ देणाऱ्या छापील पंचांगातून ते अंदाजाने काढलेले नसतात, आणि कोणतंही लँग्वेज मॉडेल ते लिहीत नाही. सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र आणि शनी थेट गणले जातात. राहू हा चंद्राचा पात आहे आणि केतू म्हणजे राहू अधिक नेमके 180°, कारण दोन्ही पात एक भौमितिक जोडी आहेत, दोन स्वतंत्र ग्रह नाहीत.
3. सायनातून निरयनाकडे, लाहिरी अयनांशासह
खगोलशास्त्रातून येणाऱ्या स्थिती संपातबिंदूपासून मोजलेल्या असतात, आणि तो बिंदू सरकत राहतो. ज्योतिष स्थिर ताऱ्यांपासून मोजतं, म्हणून आम्ही अयनांश वजा करतो, म्हणजे दोन राशिचक्रांमधला कोन, जो सध्या साधारण 24° आहे. आम्ही लाहिरी (चित्रपक्ष) वापरतो, जो कॅलेंडर रिफॉर्म कमिटीने 1955 मध्ये ठरवला आणि तेव्हापासून राष्ट्रीय पंचांग त्याच्यावरूनच प्रकाशित होतं. हे भारताचं नागरी प्रमाण आहे, म्हणूनच या साइटवरची तिथी तुमच्या भिंतीवरच्या पंचांगाशी जुळते. ही पायरी वगळली तर जवळजवळ प्रत्येक ग्रहनऊ ग्रहांपैकी एक, म्हणजे सात दिसणारे ग्रह आणि राहू व केतू हे चंद्राचे दोन पातबिंदू. ग्रह काम करणारी शक्ती म्हणून वाचला जातो, दगडाचा गोळा म्हणून नाही. शेजारच्या राशीत जातो, आणि वेगळा अयनांश वापरला तर राशीच्या सीमेजवळचा जन्म रास बदलतो.
4. संपूर्ण राशी स्थानं: एक रास म्हणजे एक स्थान
लग्न ज्या राशीत येतं ती संपूर्ण रासरास, म्हणजे राशिचक्राचा बारावा भाग. भारतीय पद्धतीत तुमची रास म्हणजे चंद्र ज्या राशीत होता ती, सूर्य नाही. पहिलं स्थान, पुढची रास दुसरं, आणि असंच चक्रभर. अंदाजाने काढायच्या भावसंधी नाहीत आणि दोन राशींमध्ये पसरलेलं कोणतंही स्थान नाही. पाराशरी ग्रंथ हेच गृहीत धरतात, आणि त्यामुळेच इथली कुंडलीतुमची जन्मकुंडली, म्हणजे तुमच्या जन्माच्या नेमक्या क्षणी तुमच्या जन्मठिकाणावरचं आकाश, बारा स्थानांमध्ये मांडलेलं. त्याच परंपरेतल्या पंडितांनी मांडलेल्या कुंडलीशी ताडून पाहता येते. चतुर्थांशडी4 कुंडली, प्रत्येक राशीचे चार भाग. मालमत्ता, घर आणि मनाचं समाधान इथे पाहिलं जातं, म्हणून जमीन किंवा घर घेण्याआधी हीच कुंडली पाहतात. पद्धती, म्हणजे प्लॅसिडस, कोख आणि इतर, वेगळ्या प्रकारच्या कुंडलीच्या आहेत, आणि त्यातली एखादी पाराशरी वाचनात घातली तर ग्रहनऊ ग्रहांपैकी एक, म्हणजे सात दिसणारे ग्रह आणि राहू व केतू हे चंद्राचे दोन पातबिंदू. ग्रह काम करणारी शक्ती म्हणून वाचला जातो, दगडाचा गोळा म्हणून नाही. चुपचाप अशा स्थानांत जातात जिथे ते नसतात. आम्ही प्लॅसिडस भावसंधी गणतो, पण फक्त खाली दिलेल्या केपी वाचनात, जी स्वतःचा अयनांशआकाशातले स्थिर तारे आणि सायन राशिचक्र यांच्यातलं अंतर, सध्या जवळपास 24 अंश. आम्ही लाहिरी मान घेतो, आणि म्हणूनच दोन वेबसाइट्सची गणना वेगळी दिसू शकते. आणि स्वतःचे नियम असलेली वेगळी पद्धत आहे.
5. बाकी सगळं त्याच आकड्यांवरून
तुमचं जन्म नक्षत्रचंद्र ज्या ताऱ्यातून जात आहे तो. एकूण सत्तावीस आहेत, आणि तुमचं नक्षत्र नावाचं आद्याक्षर ठरवतं, तसंच गुणमिलनाचा मोठा भागही. आणि चरण चंद्राच्या निरयन भोगांशावरून येतात. जन्मताना असलेली विंशोत्तरीमुख्य दशा पद्धत, 120 वर्षांचं चक्र जे नऊ ग्रहांमध्ये वाटलेलं आहे. जन्माच्या वेळी कोणती दशा चालू असेल हे तुमच्या जन्मनक्षत्रावरून ठरतं. दशेची शिल्लक, चंद्रचंद्र, आणि भारतीय पद्धतीतला सगळ्यात महत्त्वाचा ग्रह. मन, आई आणि मनःस्थिती त्याच्याकडे असतात, आणि तुमची रास त्याच्यावरूनच ठरते. त्या नक्षत्रात किती पुढे गेला होता यावरून येते. तिथी सूर्यापासून चंद्राच्या अंतरावरून येते, योग दोघांच्या बेरजेवरून, आणि गुणमिलनआठ कूटांमधून बनणारा, कुंडली जुळवणीचा छत्तीस गुणांचा आकडा. अठरा किंवा त्याहून जास्त असतील तर जमतं, आणि हा आकडा सुरुवात आहे, निकाल नाही. दोन्ही चंद्रांवरून. साइटवरचं प्रत्येक वाचन ग्रहस्थितीच्या एकाच संचावरून चालतं, त्यामुळे दशाएका ग्रहाचा काळ, जो ठरावीक वर्षं चालतो. दशांमुळेच कुंडली फक्त एका चित्रासारखी न वाचता पुढच्या काळात वाचता येते., गुणमिलनाचे गुण आणि पंचांगदिवसाची पाच अंगं एकत्र: वार, तिथी, नक्षत्र, योग आणि करण. पंचांग एखाद्या तारखेबद्दल जे काही सांगतं, त्याची सुरुवात इथूनच होते. तुमचा चंद्र कुठे होता याबद्दल कधीच चुपचाप वेगवेगळं सांगू शकत नाहीत.
6. केपी हे दुसरं वाचन आहे, पहिल्याचं सेटिंग नाही
कृष्णमूर्ती पद्धती हा वरच्या कुंडलीचा एखादा प्रकार नाही. ती एक वेगळी पद्धत आहे जी तोच जन्म वाचते, आणि तिचे दोन नियम या पानावरच्या सगळ्यापेक्षा वेगळे आहेत. ती स्वतःचा अयनांशआकाशातले स्थिर तारे आणि सायन राशिचक्र यांच्यातलं अंतर, सध्या जवळपास 24 अंश. आम्ही लाहिरी मान घेतो, आणि म्हणूनच दोन वेबसाइट्सची गणना वेगळी दिसू शकते. वापरते, जो लाहिरीपासून साधारण सहा कला दूर आहे, आणि ती स्थानं प्लॅसिडस भावसंधींपासून मोजते, जिथे भावसंधी स्थानाचा मध्य न दाखवता स्थानाची सुरुवात दाखवते. याचा परिणाम फक्त दिसण्यापुरता नाही. तोच ग्रहनऊ ग्रहांपैकी एक, म्हणजे सात दिसणारे ग्रह आणि राहू व केतू हे चंद्राचे दोन पातबिंदू. ग्रह काम करणारी शक्ती म्हणून वाचला जातो, दगडाचा गोळा म्हणून नाही. केपी तक्त्यांमध्ये वरच्या तक्त्यांपेक्षा वेगळ्या अंशावर असतो, आणि तो वेगळ्या स्थानातही जाऊ शकतो.

म्हणूनच केपी तक्ते पाराशरी तक्त्यांच्या शेजारी जास्तीचे कॉलम म्हणून न ठेवता, त्यांच्या स्वतःच्या विभागात ठेवले आहेत, आणि त्यांच्या वर अयनांशाचं मूल्य आणि स्थान पद्धत छापलेली आहे. दोन्ही मिसळणं हीच खरी चूक आहे. पाराशरी वाचनात उसनी घेतलेली प्लॅसिडस भावसंधी, किंवा लाहिरीभारतीय पंचांगांनी स्वीकारलेलं अयनांश मान, आणि इथली प्रत्येक कुंडली याच मानाने बनते. दोन वेबसाइट्सच्या कुंडल्या वेगळ्या आल्या तर फरक बहुधा इथूनच सुरू होतो. भोगांशावरून वाचलेला केपी सब लॉर्ड, असे आकडे देतात जे बरोबर दिसतात पण नसतात. आतून सुसंगत आणि कशावरून बनली ते लिहिलेली दोन पूर्ण वाचनं, आणि उसन्या भागांतून जुळवलेलं एक वाचन, या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

पहिली पायरी, सविस्तर

भारतातली घड्याळं खरंच काय सांगत होती

जन्मवेळ वाचली गेली तेव्हा लागू असलेल्या फरकाशिवाय तिला काही अर्थ नाही. भारताने हा फरक पाच वेळा बदलला, आणि कथेची लोकप्रिय आवृत्ती, “युद्धकाळातली वेळ, 1942 ते 1945”, दोन्ही टोकांना चुकीची आहे. घड्याळं खरंच काय सांगत होती ते हे आहे, आणि प्रत्येक बदलानुसार आम्ही याच्याशीच ताडून पाहतो.

1854 पर्यंत+05:53:28
कलकत्त्याचा स्थानिक मध्यम काळ, म्हणजे त्या रेखावृत्तावरचा सूर्य, सेकंदापर्यंत. ही पूर्णांकातली संख्या नाही, आणि आम्ही ती पूर्णांकात बदलत नाही.
1854 – 1870+05:53:20
हावडा मध्यम काळ.
1870 – 1906+05:21:10
मद्रास मध्यम काळ. या काळातला जन्म आजच्या +05:30 वर धरला तर नऊ मिनिटांचा फरक पडतो. फरक छोटा आहे, पण सीमेजवळ बसलेल्या लग्नाची रास बदलायला पुरेसा आहे.
1906 – 1 ऑक्टोबर 1941+05:30
भारतीय प्रमाण वेळ स्वीकारली जाते. पस्तीस वर्षं आजचा फरकच बरोबर फरक असतो.
1 ऑक्टोबर 1941 – 15 मे 1942+06:30
युद्धासाठी घड्याळं एक तास पुढे केली जातात. हा काळ इथे, 1941 च्या शेवटी सुरू होतो, सगळे सांगतात त्या कथेपेक्षा एक वर्ष आधी.
15 मे – 1 सप्टेंबर 1942+05:30
युद्धकाळाच्या मध्येच चार महिन्यांची फट, परत प्रमाण वेळेवर. जो कोणी “1942–45” असं धरून चालतो, तो हे जन्म बाकी सगळ्यांच्या उलट्या दिशेने चुकवतो.
1 सप्टेंबर 1942 – 15 ऑक्टोबर 1945+06:30
घड्याळं पुन्हा पुढे होतात आणि युद्ध संपेपर्यंत तशीच राहतात.
15 ऑक्टोबर 1945 पासून+05:30
भारतीय प्रमाण वेळ, न तुटता, आणि बहुतेक ज्योतिष सॉफ्टवेअर आजवर नोंदलेल्या प्रत्येक भारतीय जन्माला, वरच्या जन्मांनाही, हाच फरक लावतं.

ठिकाणही तारखेइतकंच महत्त्वाचं आहे. आम्ही झोन देशावरून नाही, तर तुम्ही निवडलेल्या जन्मठिकाणाच्या अक्षांश रेखांशावरून ठरवतो. काठमांडू किंवा कराचीतल्या जन्माला भारताचा नाही, तर त्याचा स्वतःचा इतिहास मिळतो.

आम्ही मिनिट का विचारतो

तुमची जन्मवेळ किती बदल घडवते

लग्न म्हणजे फक्त तुमच्या जन्माच्या वेळी पूर्वेला राशिचक्राचा कोणता भाग उगवत होता ते, आणि आकाश एका दिवसात पूर्ण फेरी मारतं, म्हणजे तासाला साधारण 15°, किंवा दर चार मिनिटांनी एक अंश. त्यामुळे वेळेतली चूक म्हणजे लग्नातली चूक, आणि प्रत्येक ग्रह कोणत्या स्थानात येतो ते लग्नच ठरवतं.

4 मिनिटांचा फरक
लग्नाचा साधारण एक अंश. जवळजवळ कोणत्याही नोंदलेल्या जन्मवेळेच्या स्वतःच्या चुकीपेक्षा हे कमी आहे, आणि तुम्हाला जाणवेल असं यामुळे काहीच बदलत नाही.
30 मिनिटांचा फरक
साधारण साडेसात अंश, म्हणजे राशीचा एक चतुर्थांश. राशीच्या मध्ये असेल तर काही बिघडत नाही, राशीच्या सीमेपासून 8° च्या आत असेल तर निर्णायक.
1 तासाचा फरक
पंधरा अंश, म्हणजे अर्धी रास. 1943 च्या जन्माला न सांभाळलेलं युद्धकाळातलं घड्याळ नेमकं हेच करतं, आणि म्हणूनच तो तक्ता या तक्त्याच्या वर आहे.
2 तासांचा फरक
जवळजवळ पूर्ण एक रास. लग्न वेगळ्या राशीचं होतं, त्यामुळे प्रत्येक ग्रह वेगळ्या स्थानात बसतो आणि संपूर्ण वाचनच वेगळं होतं.
फक्त तारीख माहीत
लग्नावर अवलंबून असलेलं काहीच टिकत नाही, त्यामुळे कोणत्याही स्थानावर विश्वास ठेवता येत नाही. चंद्र एका राशीत साधारण सव्वादोन दिवस असतो, त्यामुळे चंद्ररास सहसा टिकते. त्याचं नक्षत्र मात्र टिकणार नाही.

चंद्र हळू चालतो आणि त्यामुळे जास्त माफ करतो. तो तासाला साधारण अर्धा अंश पुढे जातो, दिवसाला एक नक्षत्र आणि साधारण दर सहा तासांनी एक चरण. पण तुमची विंशोत्तरी दशेची शिल्लक चंद्र त्या नक्षत्रात नेमका किती पुढे गेला होता यावरून वाचली जाते, त्यामुळे जन्मवेळेतली एका तासाची अनिश्चितता दशेची सुरुवात महिन्यांनी पुढे मागे करू शकते. तुम्हाला तुमची वेळ फक्त तासापर्यंत माहीत असेल, तर दशेच्या तारखा अंदाजे आणि स्थानं तात्पुरती समजा.

प्रामाणिक भाग

आम्हाला काय कळू शकत नाही

मुंबई टाइम, जो कोणत्याही डेटाबेसमध्ये नोंदलेला नाही
मुंबई 1955 पर्यंत स्वतःच्या स्थानिक वेळेवर, भारतीय प्रमाणवेळेपेक्षा साधारण 39 मिनिटं मागे चालत होती. ती खरी होती, सर्रास वापरली जात होती, आणि ती टाइमझोनच्या माहितीत कुठेच नोंदलेली नाही, कारण 1906 पासून संपूर्ण भारत एकच झोन मानला जातो. त्यामुळे 1955 पूर्वीच्या मुंबईतल्या जन्मात, वेळ कोणत्या घड्याळावरून वाचली यावर अवलंबून, साधारण 39 मिनिटांची, म्हणजे लग्नाच्या साधारण 10° ची, खरी अनिश्चितता असते. ती आम्ही तुमच्यासाठी सोडवू शकत नाही. तुम्हाला ते नंतर कळण्यापेक्षा आम्ही ते इथेच छापणं पसंत करतो.
दोनदा घडलेली, किंवा कधीच न घडलेली घड्याळातली वेळ
15 ऑक्टोबर 1945 ला भारत युद्धकाळातल्या वेळेतून बाहेर आला तेव्हा घड्याळं एक तास मागे गेली, त्यामुळे त्या तासातली भिंतीवरच्या घड्याळातली प्रत्येक वेळ खरोखर दोनदा आली, आणि त्या दोन क्षणांच्या दोन वेगळ्या कुंडल्या होतात. 1 सप्टेंबर 1942 ला एक तास वगळला गेला आणि तो कधी आलाच नाही. बहुतेक सॉफ्टवेअर चुपचाप एक निवडतं आणि कोणतीही शंका दाखवत नाही. आम्ही दोन्ही प्रकार ओळखतो आणि तो प्रश्न तुम्हाला विचारतो, कारण कुंडलीच्या रूपातला छापा काटा, मान्य केलेल्या उणिवेपेक्षा वाईट आहे.
तुम्हाला सांगितलेली जन्मवेळ
भारतातल्या जन्मनोंदी वेळ गोल करतात, सहसा पाच मिनिटांवर आणि अनेकदा पंधरा मिनिटांवर, आणि नातेवाइकांनी आठवून सांगितलेली वेळ त्याहूनही ढोबळ असते. तुम्ही जो क्षण भरता तोच आम्ही नेमका गणतो. खोलीतलं घड्याळ खरंच काय दाखवत होतं ते गणण्याचा आमच्याकडे कोणताही मार्ग नाही, त्यामुळे वरच्या तक्त्यात तुम्ही वाचायची ओळ ती आहे जी तुमच्या खात्रीशी जुळते, फॉर्ममधलं फील्ड किती अचूक दिसतं त्याच्याशी नाही.
वाचन म्हणजे गणित नाही
वरचं सगळं गणित आहे. ते एकतर बरोबर असतं किंवा चूक, आणि ते तपासता येतं. एखाद्या स्थितीचा अर्थ काय, हे वाचन आहे, आणि ज्योतिषाच्या वेगवेगळ्या परंपरा तीच कुंडली वेगवेगळ्या प्रकारे, आणि रास्तपणे, वाचतात. जिथे एखादा नियम निवडावा लागला, तिथे आम्ही कोणता पाळतो ते सांगतो. तोच एकमेव आहे असा आमचा दावा नाही, आणि या साइटवरचं काहीही पुढे काय घडेल याचं भाकीत करत नाही. ही वाचनं काय आहेत आणि काय नाहीत, ते अस्वीकरणात पाहा.

बरोबर ठेवणं

आम्ही स्वतःला कसं तपासतो

इंजिनमध्ये कोणताही बदल जाण्याआधी त्याला ठरावीक संदर्भ कुंडल्या जशाच्या तशा पुन्हा बनवाव्या लागतात. त्या वाचकाच्या लक्षात येतील अशा गोष्टी तपासतात, हे लग्न, हे नक्षत्र, हे चरण, कच्चे भोगांश नाही, त्यामुळे खगोलशास्त्रातली खरी सुधारणा पास होते आणि चुपचाप उलटलेली रास लगेच पकडली जाते. त्यातले अनेक संदर्भ जन्म मुद्दाम युद्धकाळातले आणि 1906 पूर्वीचे भारतीय आहेत, कारण टाइमझोनची चूक नेमक्या याच कुंडल्या हलवते आणि तरीही त्या पूर्णपणे खऱ्या वाटत राहतात.

प्रत्येक सेव्ह केलेली कुंडली ती बनवणाऱ्या इंजिनची आवृत्तीही नोंदवते, त्यामुळे गेल्या वर्षी साठवलेली कुंडली, तिच्यामागचं गणित बदललंच नाही असं समजून कधीच दाखवली जात नाही.

एवढीच संपूर्ण पद्धत आहे. तुमची कुंडली बनवा, तिच्यातला प्रत्येक आकडा वरच्या पायऱ्यांमधूनच आलेला असेल. किंवा त्यातला एखादा बरोबर वाटत नसेल तर संपर्क पानावरून आम्हाला लिहा.

पंडितजींना विचारा