Modern Panditji

हिंदू कॅलेंडर

हिंदू सण कॅलेंडर

या पानावरची प्रत्येक तारीख चंद्र आणि सूर्यावरून गणना करून काढली आहे, कुठल्या यादीतून उचललेली नाही. प्रत्येक सणासोबत त्याचा नियम, त्याची तिथी, आणि अमांत व पौर्णिमांत या दोन्ही पद्धतींमधला चांद्र महिना दिला आहे.

दिल्लीसाठी केलेली गणना. भारतीय पंचांगं याच संदर्भ रेखांशावरून छापली जातात. सणांच्या तारखा शहरानुसार छापल्या जात नाहीत, कारण दिल्ली आणि चेन्नईत वेगळ्या दिवशी येणारी दिवाळी नियोजनासाठी काही कामाची नाही.

अधिक महिना

या वर्षी ज्येष्ठ दोनदा येतो. पहिला अधिक ज्येष्ठ आहे, म्हणजे जास्तीचा महिना, कारण त्यात एकही संक्रांत येत नाही, आणि त्यात कोणताही सण नसतो. त्यानंतरचे सगळे सण तुम्हाला वाटतं त्यापेक्षा साधारण एक महिना उशिरा येतात.

हिंदू कॅलेंडर

पुढे येणारे

आजपासून मोजलेले पुढचे सण आणि व्रतं.

हिंदू कॅलेंडर

सगळे सण, नियमासह

प्रत्येकाचं स्वतःचं पान आहे, ज्यात त्याची तिथी, दोन्ही पद्धतींमधला चांद्र महिना आणि 2025 ते 2030 मधल्या तारखा दिल्या आहेत.

हिंदू कॅलेंडर

वर्षानुसार कॅलेंडर

पूर्ण वर्ष एकाच तक्त्यात. सगळे मुख्य सण आणि सगळी मासिक व्रतं, प्रत्येकाच्या तिथीसह.

हिंदू कॅलेंडर

या तारखा कशा काढल्या जातात

प्रत्येक सण म्हणजे एक चांद्र महिना, एक पक्षचांद्र महिन्याचा उजेडाचा किंवा अंधाराचा पंधरवडा. शुक्ल पक्ष अमावास्येपासून पौर्णिमेपर्यंत चालतो आणि कृष्ण पक्ष पौर्णिमेपासून अमावास्येपर्यंत. आणि एक तिथी. महिना हाच भाग बहुतेक कॅलेंडर चुकवतात, कारण चांद्र महिन्याचं नाव सूर्यावरून पडतं. सूर्यसूर्य. तो वडील, अधिकार आणि तुमच्यातल्या दिसू पाहणाऱ्या भागाचा ग्रह आहे, आणि आरोग्य व पाठीचा कणाही त्याच्याकडे आहेत. मीनेत असताना सुरू होणारा महिना चैत्रपहिला चांद्र महिना, मार्च आणि एप्रिलच्या दरम्यान. त्याची शुक्ल प्रतिपदा म्हणजे नववर्ष, ज्याला गुढीपाडवा आणि उगादी म्हणतात, आणि त्यानंतर राम नवमी येते., मेषेत असताना सुरू होणारा वैशाखदुसरा चांद्र महिना, एप्रिल ते मे. त्याच्या शुक्ल पक्षात अक्षय्य तृतीया येते, आणि बुद्ध पौर्णिमेला तो संपतो., आणि असंच राशीचक्रात पुढे.

हाच नियम अधिक महिनाही ठरवतो. बारा चांद्र महिने 354 दिवसांचे आणि वर्ष 365 दिवसांचं, म्हणून दर दोन-तीन वर्षांनी एखाद्या चांद्र महिन्यात एकही संक्रांतज्या दिवशी सूर्य एका राशीतून निघून पुढच्या राशीत जातो तो दिवस, म्हणजे वर्षात बारा वेळा. जानेवारीतली मकर संक्रांत सगळ्यात जास्त साजरी होते. येत नाही. तोच अधिक महिनाकॅलेंडर ऋतूंबरोबर राहावं म्हणून साधारण दर तिसऱ्या वर्षी जोडला जाणारा जादा चांद्र महिना. यात कोणतंही शुभ काम सुरू केलं जात नाही.. त्याचं नाव पुढच्या महिन्यासारखंच असतं, आणि त्यात कोणताही सण येत नाही. तो चुकला तर वर्षभरातले पुढचे सगळे सण एक महिना आधी येऊन पडतात.

मग दुसरा प्रश्न येतो, जो जास्त अवघड आहे. तिथी 21.5 ते 26 तासांची असते, म्हणून ती कॅलेंडरच्या दिवसाशी जुळत नाही. विधी प्रत्यक्ष ज्या वेळी केला जातो त्या वेळी तिथी असणं आवश्यक आहे. गणेश चतुर्थीची स्थापना माध्यान्हाला होते, विजयादशमी दिवसाच्या चौथ्या पंचमांशात, दिवाळी सूर्यास्तानंतरच्या प्रदोषात, महाशिवरात्री सौर मध्यरात्रीला, आणि करवा चौथ चंद्रोदयाला. सूर्योदयाची तिथी हा फक्त सर्वसाधारण नियम आहे.

हिंदू कॅलेंडर

प्रश्न

दुसरी साइट वेगळी तारीख का दाखवते?
साधारण तीनपैकी एक कारण असतं. कदाचित ती ज्या सणाचा विधी माध्यान्हाला किंवा मध्यरात्री असतो त्यासाठी सूर्योदयाची तिथी घेत असेल, त्यामुळे साधारण दर तीन वर्षांतून एकदा तारीख एक दिवसाने सरकते. कदाचित ती पौर्णिमांतज्या गणनेत चांद्र महिना पौर्णिमेला पूर्ण होतो ती गणना. उत्तर भारत अशी गणना करतो, म्हणून कृष्ण पक्षात तिथल्या महिन्याचं नाव एक पुढे चालतं. महिन्याचं नाव अमांतज्या गणनेत चांद्र महिना अमावास्येला पूर्ण होतो ती गणना. महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिण भारत अशीच गणना करतात, आणि इथल्या तिथी याच पद्धतीने काढल्या जातात. गणनेत वापरत असेल, त्यामुळे तारीख पूर्ण एक महिना सरकते. किंवा तिथी खरंच सलग दोन दिवस निर्णायक क्षणाला व्यापते, अशा वेळी दोन्ही तारखा योग्य आहेत आणि हे पान त्या सणासोबत तसं लिहितं.
हे पान अमांत वापरतं की पौर्णिमांत?
गणना अमांतमध्ये होते आणि दोन्ही नावं दाखवली जातात. कृष्ण पक्षात दोन्ही पद्धती अर्ध्या महिन्याच्या अंतराने चालतात, म्हणून महाशिवरात्री पुण्यात माघअकरावा चांद्र महिना, जानेवारी ते फेब्रुवारी. प्रयागला स्नानाचा महिना हाच, आणि वसंत पंचमी त्याच्या शुक्ल पक्षात येते. कृष्ण चतुर्दशीचौदावी तिथी, पौर्णिमा किंवा अमावास्येच्या अगदी आधीची. महाशिवरात्री कृष्ण पक्षातल्या चतुर्दशीला येते, आणि लग्नासाठी ही रिक्ता तिथी आहे. असते आणि दिल्लीत फाल्गुनबारावा आणि शेवटचा चांद्र महिना, फेब्रुवारी ते मार्च. त्याच्या पौर्णिमेला होळी पेटते, आणि पुढच्या महिन्यापासून वर्ष बदलतं. कृष्ण चतुर्दशी. रात्र एकच, महिन्यांची नावं दोन. एकात गणना करून दोन्ही दाखवल्यामुळेच उत्तर भारतीय स्रोतातून घेतलेला नियम एक महिना चुकत नाही.
अधिक महिना म्हणजे काय?
जेव्हा एखाद्या चांद्र महिन्यात एकही संक्रांतज्या दिवशी सूर्य एका राशीतून निघून पुढच्या राशीत जातो तो दिवस, म्हणजे वर्षात बारा वेळा. जानेवारीतली मकर संक्रांत सगळ्यात जास्त साजरी होते. येत नाही, तेव्हा जोडला जाणारा जास्तीचा महिना. त्याचं नाव पुढच्या महिन्यासारखंच असतं, म्हणून एका वर्षात अधिक श्रावणपाचवा चांद्र महिना, जुलै ते ऑगस्ट, आणि शिवाच्या व्रतांचा महिना. त्याचे सोमवार व्रताचे असतात, आणि पौर्णिमेला रक्षाबंधन येतं. आणि मग निजनिज मास, म्हणजे खरा महिना. अधिक मास एखाद्या महिन्याचं नाव घेतो तेव्हा त्या जोडीतला दुसरा महिना निज म्हणवला जातो, आणि त्या नावाचे सगळे सण त्यातच होतात. श्रावण दोन्ही येऊ शकतात. त्यात कोणताही सण नसतो. याच कारणामुळे 2020 मध्ये शारदीय नवरात्र सप्टेंबरऐवजी 17 ऑक्टोबरला सुरू झालं.
या तारखा माझ्या शहरासाठी बरोबर आहेत का?
हो, भारतात कुठेही. भारतीय पंचांगं एका संदर्भ रेखांशावर आधारित एकच राष्ट्रीय कॅलेंडर छापतात, कारण शहरानुसार बदलणारी दिवाळी काही कामाची नाही. ज्या सूर्योदय, सूर्यास्त आणि चंद्रोदयावर नियम तपासला जातो ते देशभर एका तासापेक्षा खूप कमी पुढे-मागे होतात, आणि त्यामुळे तिथी कोणत्या दिवशी येते हे जवळजवळ कधीच बदलत नाही.
पंडितजींना विचारा